HarvestQuick

ดอกไม้กินได้แบบไทย อัญชัน ดอกแค ดอกฟักทอง ปลูกแซมสวนผัก

ดอกไม้กินได้แบบไทย อัญชัน ดอกแค ดอกฟักทอง ปลูกแซมสวนผัก
ที่มา: Wikimedia Commons

น้ำสีน้ำเงินเข้มในแก้วใสค่อยๆ เปลี่ยนเป็นสีม่วงเมื่อบีบมะนาวลงไปไม่กี่หยด ดอกอัญชันที่ใช้ชงเพิ่งเด็ดมาจากรั้วข้างบ้านเมื่อเช้า ยังไม่ทันเหี่ยว ภาพแบบนี้ทำให้เห็นว่าดอกไม้ในสวนไม่ได้มีไว้ดูอย่างเดียว ครัวไทยใช้ดอกไม้เป็นวัตถุดิบมานาน ทั้งแกง ผัด ลวกจิ้ม และแต่งสีอาหาร

ดอกไม้กินได้หลายชนิดปลูกแซมในสวนผักได้โดยไม่ต้องกันพื้นที่มาก บางชนิดใช้รั้วที่มีอยู่แล้ว บางชนิดได้ดอกจากผักที่ปลูกกันอยู่แล้วด้วยซ้ำ สิ่งที่ต้องรู้คือลักษณะต้นของแต่ละชนิด เพื่อวางตำแหน่งให้ไม่เบียดผักอื่น

ไม้เลื้อยที่ใช้รั้วและค้างได้

อัญชัน

อัญชันเป็นไม้เลื้อยที่โตง่ายในอากาศร้อน ชอบแดดจัด ปล่อยให้พันรั้วตาข่ายหรือค้างไม้ไผ่ก็ออกดอกได้ต่อเนื่อง มีทั้งดอกชั้นเดียวและดอกซ้อน ข้อดีคือใช้พื้นที่แนวตั้ง ไม่แย่งที่แปลงผักด้านล่าง แต่ควรคอยตัดเถาที่เลื้อยข้ามไปพันต้นผักข้างเคียง

ดอกอัญชันนิยมนำมาคั้นหรือชงเป็นน้ำสีน้ำเงิน ใช้แต่งสีข้าวและขนม หรือชุบแป้งทอด เลือกเด็ดดอกที่บานเต็มในช่วงเช้า

ขจร

ขจรเป็นไม้เลื้อยเถาแข็งแรง ดอกสีเหลืองอมเขียวเป็นช่อ มีกลิ่นหอมอ่อนๆ ต้องการค้างที่แข็งแรงพอสมควร เพราะเถาโตแล้วหนักและแผ่กว้าง เหมาะกับมุมสวนที่มีซุ้มหรือรั้วยาว ไม่เหมาะกับกระถางเล็กบนระเบียง

ดอกขจรนิยมใส่แกงส้ม ผัดกับไข่ หรือลวกจิ้มน้ำพริก เก็บช่อที่ดอกยังตูมหรือเพิ่งแย้ม

ไม้ยืนต้นเล็กที่ต้องเผื่อพื้นที่

แคบ้าน

ต้นแคโตเร็วและสูงกว่าที่หลายบ้านคาดไว้ จึงไม่เหมาะจะปลูกกลางแปลงผัก เพราะร่มเงาจะบังแดดผักใบด้านล่าง ตำแหน่งที่ดีคือริมรั้วหรือมุมสวนด้านที่เงาของต้นไม่ทับแปลงหลัก ดอกแคมีทั้งสีขาวและสีแดง

วิธีพื้นบ้านคือเด็ดเกสรตรงกลางดอกออกก่อนนำไปปรุง เพื่อลดรสขม แล้วใส่แกงส้ม ผัด หรือลวกจิ้มน้ำพริก ยอดอ่อนของแคก็นำมากินได้เช่นกัน ถ้าต้นสูงเกินเอื้อมถึง ใช้ไม้สอยอย่างระมัดระวัง และไม่ปีนต้นที่กิ่งเปราะ

ผักที่ให้ดอกกินได้ด้วย

ดอกฟักทอง

ฟักทองให้ดอกสองแบบ คือดอกตัวผู้ที่ก้านยาวเรียว กับดอกตัวเมียที่มีกระเปาะเล็กๆ คล้ายลูกฟักทองอยู่ใต้ดอก ดอกที่นิยมเด็ดมากินคือดอกตัวผู้ เพราะไม่ได้ติดเป็นผล แต่ควรเหลือไว้บางส่วนให้แมลงช่วยผสมเกสรกับดอกตัวเมีย ถ้าเด็ดหมดผลอาจติดน้อยลง

ดอกฟักทองผัดกับไข่ ใส่แกงเลียง หรือลวกจิ้มน้ำพริก ควรเด็ดในตอนเช้าที่ดอกบาน และตรวจด้านในดอกก่อนทุกครั้ง เพราะมักมีมดหรือแมลงเล็กๆ หลบอยู่ แมลงผสมเกสรเป็นแขกสำคัญของแปลงฟักทอง การชวนผึ้งและแมลงที่มีประโยชน์ให้แวะเวียนมาที่สวนจึงช่วยให้ได้ทั้งดอกและผล

ดอกกุยช่าย

กุยช่ายที่ปลูกไว้กินใบจะแทงก้านดอกขึ้นมาเป็นระยะ ก้านดอกที่ยังตูมนำไปผัดกับเต้าหู้หรือตับได้ ถือว่าได้ผักเพิ่มจากกอเดิมโดยไม่ต้องปลูกอะไรใหม่

จัดจานรับแขกด้วยดอกจากสวน

ดอกไม้ในสวนช่วยให้อาหารธรรมดาดูน่ากินขึ้นมาก ข้าวที่หุงด้วยน้ำอัญชัน ยำที่โรยดอกแคลวก หรือจานไข่ผัดดอกฟักทองสีเหลืองสด ล้วนเป็นสีที่ได้มาจากธรรมชาติ ใครอยากต่อยอดเรื่องสีบนจาน ลองดูการวางแปลงผักใบแดง ม่วง และเหลืองไว้ด้วยกัน

เวลามีแขกมาบ้าน เจ้าบ้านมักใส่ใจเรื่องจัดจาน ส่วนฝั่งแขกก็มีมารยาทของตัวเองเหมือนกัน เช่นการเลือกไวน์ติดมือไปเป็นของฝากเจ้าบ้านอย่างพอดี ซึ่งเป็นเรื่องของผู้ใหญ่ที่ดื่มได้และเลือกดื่มเท่านั้น ส่วนน้ำอัญชันมะนาวก็เป็นเครื่องดื่มรับแขกที่ทุกคนในบ้านดื่มได้

เด็ดดอกมาใช้อย่างปลอดภัย

ดอกไม้กินได้ต้องดูแลเหมือนผักชนิดหนึ่ง ไม่ใช่ไม้ประดับ ถ้าเคยฉีดพ่นอะไรในสวน ต้องแน่ใจว่าสิ่งที่ใช้เหมาะกับพืชที่นำมากินและเว้นระยะตามฉลากก่อนเก็บ วิธีที่ปลอดภัยกว่าคือดูแลด้วยวิธีที่ไม่พึ่งสารเคมี ตามแนวทางป้องกันศัตรูพืชแบบอินทรีย์

เมื่อเด็ดมาแล้ว ให้ล้างเบาๆ ในน้ำสะอาด เคาะแมลงที่ซ่อนอยู่ออก และปรุงสุกตามวิธีที่ชาวบ้านใช้กันมา ดอกส่วนใหญ่ในบทนี้นิยมกินแบบลวก ผัด หรือแกง ไม่ใช่กินดิบปริมาณมาก คนที่แพ้เกสรดอกไม้หรือมีประวัติแพ้อาหารควรลองปริมาณน้อยก่อน และหยุดทันทีถ้ามีอาการผิดปกติ

ดอกไม้ที่ซื้อจากร้านไม้ประดับหรือร้านดอกไม้ไม่ควรนำมากิน แม้จะเป็นชนิดเดียวกับที่กินได้ เพราะมักผ่านการฉีดพ่นสารเพื่อให้ดอกสวยทนนาน และไม่ได้ปลูกมาเพื่อเป็นอาหาร ดอกที่ไม่รู้จักแน่ชัดก็เช่นกัน ถ้าไม่แน่ใจว่ากินได้ ให้ปล่อยไว้บนต้นดีกว่าเสี่ยง