HarvestQuick

ผักแกล้มลาบและส้มตำ ผักชีลาว ผักไผ่ ผักแขยง ปลูกเองที่บ้าน

ผักแกล้มลาบและส้มตำ ผักชีลาว ผักไผ่ ผักแขยง ปลูกเองที่บ้าน
ที่มา: Wikimedia Commons

จานลาบเพิ่งยกมาวางกลางวง ข้าวคั่วยังหอมอุ่น ถัดไปคือกระจาดผักที่มีกลิ่นของตัวเองลอยขึ้นมาก่อนจะได้หยิบ ผักไผ่มีกลิ่นฉุนแหลม ผักแขยงหอมคล้ายยี่หร่าปนเครื่องเทศ ผักชีลาวหอมเย็นๆ อีกแบบ พอได้กลิ่นพร้อมกันแบบนี้ คนที่โตมากับอาหารอีสานจะรู้ทันทีว่ามื้อนี้ครบ

ผักแกล้มเหล่านี้ส่วนใหญ่ปลูกในกระถางหรือกะละมังที่บ้านได้ แต่ละชนิดมีนิสัยต่างกันมาก โดยเฉพาะเรื่องน้ำ

ผักชีลาว

ผักชีลาวชอบอากาศเย็นและแดดดี แต่ไม่ชอบร้อนจัด ช่วงหน้าหนาวคือฤดูที่ปลูกง่ายที่สุด ถ้าปลูกหน้าร้อน ต้นมักยืดเร็วและแทงช่อดอกก่อนได้ใบเยอะ ลองเทียบกับผักหน้าหนาวในปฏิทินปลูกของไทย แล้วเลือกหว่านช่วงปลายฝนต่อหนาว

ผักชีลาวมีรากแก้วที่ไม่ชอบการย้ายปลูก จึงควรหว่านเมล็ดลงกระถางที่จะปลูกจริงเลย ดินร่วนระบายน้ำดี รดน้ำพอชื้นไม่แฉะ เมื่อต้นสูงพอก็ทยอยตัดยอดอ่อนไปใช้

ผักไผ่

ผักไผ่เป็นผักที่ปลูกง่ายที่สุดในกลุ่มนี้ ชอบดินชื้นตลอด แดดครึ่งวันหรือแดดรำไรก็โตได้ ขยายพันธุ์ด้วยการปักชำกิ่งที่มีข้อ ข้อที่จมดินจะแตกรากออกมาเอง บางคนตัดกิ่งจากผักไผ่ที่ซื้อมาจากตลาดแช่น้ำไว้จนมีรากแล้วค่อยลงดิน

ผักไผ่โตแผ่ออกด้านข้าง ใช้กระถางปากกว้างหรือกระบะเตี้ยจะดีกว่ากระถางทรงสูง หมั่นตัดยอดมากินบ่อยๆ ต้นจะแตกกิ่งแน่นขึ้น ถ้าปล่อยให้ดินแห้งนาน ใบจะเหลืองและกลิ่นอ่อนลง

ผักแขยง

ผักแขยงเป็นผักของนาข้าวและที่ลุ่มน้ำขัง ชอบดินแฉะเป็นโคลนเกือบตลอดเวลา จึงปลูกในกะละมังหรืออ่างที่ไม่มีรูระบายได้ดี ใส่ดินเหนียวปนดินร่วนลงไป เติมน้ำให้ท่วมหน้าดินเล็กน้อย แล้วปักยอดลงไป ข้อที่จมอยู่ในโคลนจะแตกรากใหม่

ผักแขยงต้องการแดดพอสมควร วางกะละมังไว้กลางแจ้งที่ได้แดดอย่างน้อยครึ่งวัน เปลี่ยนน้ำหรือเติมน้ำใหม่เป็นระยะไม่ให้น้ำเน่าและเป็นแหล่งลูกน้ำยุง

ถั่วฝักยาว กะหล่ำปลี และผักกาดหอม คู่ส้มตำ

ถั่วฝักยาวชอบแดดเต็มวัน ต้องมีค้างให้เลื้อย หยอดเมล็ดลงกระถางขนาดกลางขึ้นไปได้ ยิ่งเก็บฝักอ่อนบ่อย ต้นยิ่งออกฝักต่อ กะหล่ำปลีเป็นผักหน้าหนาว ต้องการกระถางใหญ่และเวลานานกว่า ส่วนผักกาดหอมปลูกง่ายกว่า เก็บใบได้เร็ว และชอบแดดเช้ามากกว่าแดดบ่ายร้อนจัด

ผักชีกับต้นหอมที่ใช้โรยลาบ มีวิธีปลูกเฉพาะอยู่ในผักโรยหน้าที่ควรมีกระถางติดหน้าครัว และถ้าอยากปลูกแมงลักไว้กินกับขนมจีนที่มักมาคู่ส้มตำ ควรรู้ก่อนว่าสามสมุนไพรใบคล้ายที่มักถูกเรียกสลับกันดูต่างกันตรงไหน

เมื่อผักแกล้มอยู่ในทุกวงข้าว

ในหมู่บ้านอีสาน ลาบไม่ได้ทำกินแค่มื้อธรรมดา แต่ทำเลี้ยงกันในวันที่คนมารวมตัว ทั้งงานบุญ งานบวช และงานบุญตามฮีตสิบสองของคนอีสาน ผักแกล้มทั้งกระจาดในวันแบบนั้นมักมาจากรั้วบ้าน หนองน้ำ และคันนาของคนในหมู่บ้านเอง

คนอีสานหลายคนจะบอกตรงกันว่า ลาบที่ปรุงดีแค่ไหนก็ยังไม่ใช่ลาบที่สมบูรณ์ ถ้าไม่มีผักแกล้มวางอยู่ข้างจาน ครึ่งหนึ่งของรสชาติอยู่ในผักที่หยิบกินคู่กันนั่นเอง