ตะไคร้ปลูกกอเดียวใช้ได้ทั้งปี แยกหน่อ ตัดใบ และดูแลกอให้ไม่แน่น
30 ตุลาคม 2569

ทันทีที่มือจับโคนต้นตะไคร้แล้วโยกดึงออกจากกอ กลิ่นสดเปรี้ยวอ่อนๆ ก็ลอยขึ้นมาก่อนจะทันได้หั่น ใบที่เสียดสีกันส่งกลิ่นตามมาอีกระลอก เป็นกลิ่นที่บอกว่าต้มยำหม้อนั้นจะหอมกว่าตะไคร้ที่ซื้อมาวางในตู้เย็นหลายวัน ตะไคร้เป็นพืชที่ปลูกง่ายที่สุดชนิดหนึ่งในครัวไทย กอเดียวที่ดูแลถูกวิธีสามารถตัดใช้ได้ต่อเนื่อง เพราะต้นจะแตกหน่อใหม่ออกมาจากโคนกอเรื่อยๆ
กลิ่นแบบเดียวกันนี้ยังพาให้นึกถึงบรรยากาศสปาและรีสอร์ทริมทะเลที่มักใช้ตะไคร้ในเครื่องดื่มต้อนรับ ใครกำลังเตรียมตัวไปพักผ่อนแบบนั้นและอยากได้ไอเดียเรื่องเสื้อผ้า ลองดูแนวแต่งตัวสบายแต่ยังดูดีของผู้ชายเวลาไปพักรีสอร์ทริมทะเล ส่วนในบทนี้เราจะกลับมาที่กระถางตะไคร้กัน
ก่อนเริ่ม ต้องแยกให้ออกก่อนว่าตะไคร้ที่ใช้ทำอาหารกับตะไคร้หอมเป็นพืชคนละชนิด ตะไคร้หอมมักปลูกเพื่อกลิ่นหรือใช้ทำน้ำมันหอม ไม่ใช่ของสำหรับกิน หน้าตาของสองชนิดนี้คล้ายกันจนสับสนได้ ถ้าซื้อต้นพันธุ์จากร้านต้นไม้ควรถามให้ชัด และอย่าเชื่อว่าการปลูกตะไคร้ชนิดใดชนิดหนึ่งไว้รอบบ้านจะไล่ยุงได้แน่นอน เพราะยังต้องจัดการแหล่งน้ำขังเป็นหลักอยู่ดี
ขั้นแรก เลือกต้นจากตลาดให้มีโคนสมบูรณ์
ตะไคร้ที่วางขายในตลาดสดเป็นต้นพันธุ์ชั้นดีได้ ให้เลือกต้นที่โคนอวบแน่น ไม่แห้งเหี่ยว และยังเห็นปุ่มรากหรือฐานรากติดอยู่ที่ก้นต้น ต้นที่ถูกตัดโคนเรียบจนไม่เหลือข้อเลยจะออกรากยากกว่า หลีกเลี่ยงต้นที่โคนช้ำ นิ่ม หรือมีกลิ่นเน่า ซื้อมาสักสามสี่ต้นเผื่อบางต้นไม่ออกราก
ขั้นที่สอง แช่น้ำให้รากใหม่งอก
ตัดส่วนใบด้านบนออกให้เหลือความยาวพอประมาณ เพื่อลดการคายน้ำ แล้วปักโคนลงในแก้วหรือขวดที่มีน้ำสะอาดท่วมโคนเล็กน้อย วางในที่สว่างแต่ไม่โดนแดดร้อนจัด เปลี่ยนน้ำบ่อยๆ ไม่ให้น้ำเหม็นหรือเป็นเมือก รอจนเห็นรากสีขาวงอกออกมาจากฐานต้นยาวพอสมควร ระยะเวลาขึ้นกับความสดของต้นและอุณหภูมิ บางต้นออกรากไว บางต้นช้ากว่า ต้นที่โคนเน่าระหว่างแช่ให้คัดทิ้ง
ขั้นที่สาม ลงกระถางใบใหญ่ที่แดดจัด
ตะไคร้ชอบแดดเต็มวันและดินที่ระบายน้ำดี ถ้าน้ำขังรากจะเน่าง่าย เลือกกระถางที่กว้างและลึกพอสมควร เพราะกอจะขยายออกด้านข้างทุกเดือน ใช้ดินร่วนผสมปุ๋ยหมัก ปลูกต้นที่ออกรากแล้วลงไปให้โคนจมดินพอตั้งได้ ไม่ต้องลึกมาก รดน้ำให้ชุ่ม แล้วรดอีกเมื่อผิวดินเริ่มแห้ง เมื่อต้นตั้งตัวได้และเริ่มแตกใบใหม่ ค่อยเติมปุ๋ยอินทรีย์บางๆ รอบกอเป็นระยะ
ขั้นที่สี่ ตัดต้นมาใช้โดยไม่ทำร้ายกอ
เมื่อกอมีหลายต้นแล้ว เลือกต้นด้านนอกที่อวบใหญ่ก่อน มีสองวิธี วิธีแรกคือใช้มีดคมตัดชิดโคนระดับดิน วิธีที่สองคือจับโคนต้นแล้วโยกดึงออกด้านข้าง ซึ่งจะได้ส่วนโคนขาวที่หอมที่สุดมาด้วย ทั้งสองวิธีไม่ควรถอนต้นกลางกอทิ้งทีละมากๆ เพราะต้นอ่อนตรงกลางคือส่วนที่จะโตมาแทน มีดหรือกรรไกรสำหรับงานนี้ควรคมพอจะตัดเนื้อเหนียวของโคนได้ในครั้งเดียว ดูวิธีเลือกได้จากเครื่องมือตัดที่ควรมีติดสวนผัก
ใบตะไคร้มีขอบคม ควรใส่ถุงมือและเสื้อแขนยาวเวลาเข้าไปทำงานในกอ นอกจากนี้ให้ตัดใบแห้งสีน้ำตาลที่โคนกอทิ้งเป็นระยะ ใบแห้งที่สะสมทำให้กลางกออับชื้นและเป็นที่หลบของแมลง
ตะไคร้ต่างจากผักใบที่ตัดยอดแล้วแตกใหม่จากข้อ เพราะตะไคร้แตกหน่อจากโคนกอแทน ใครอยากเทียบกับผักที่เก็บกินซ้ำจากต้นเดิมแบบอื่น อ่านได้ในผักที่ตัดแล้วยอดใหม่งอกจากตาตามข้อ และถ้าชอบปลูกเครื่องแกงชนิดอื่นในกระถางเดียวกันกับตะไคร้ ลองดูการเริ่มปลูกพืชหัวเครื่องแกงจากแง่งที่ซื้อในตลาด
ขั้นที่ห้า แยกกอเมื่อเริ่มแน่น
เมื่อเวลาผ่านไป กอตะไคร้จะขยายจนเต็มกระถาง ต้นตรงกลางเบียดกันแน่น ลำต้นเล็กลง และโคนกอเริ่มแห้งตายเป็นวง นี่คือเวลาที่ต้องแยกกอ ให้รดน้ำก่อนหนึ่งวันเพื่อให้ดินนุ่ม แล้วยกกอทั้งกอออกจากกระถาง ใช้มือหรือเสียมแบ่งกอออกเป็นกลุ่มเล็กๆ กลุ่มละหลายต้นพร้อมราก ตัดใบให้สั้นลง ตัดรากที่แห้งหรือเน่าทิ้ง แล้วปลูกแต่ละกลุ่มลงในดินใหม่ กลุ่มที่เหลือจะปลูกในกระถางใหม่หรือแบ่งให้คนรู้จักก็ได้
หลังแยกกอ ต้นจะดูโทรมอยู่ระยะหนึ่ง ให้วางในที่แดดรำไรก่อนสักพัก แล้วค่อยย้ายกลับไปที่แดดจัดเมื่อเห็นใบใหม่แทงขึ้นมา
กอแน่นแค่ไหนถึงควรแยก
ใช้สามสัญญาณนี้ร่วมกัน ข้อแรก ต้นใหม่ที่แตกออกมาลำเล็กกว่าต้นเดิมอย่างเห็นได้ชัด ข้อสอง กลางกอมีต้นแห้งตายรวมกันเป็นหย่อม ข้อสาม รากโผล่ออกจากรูก้นกระถางหรือดันขอบกระถางจนดินแทบไม่เหลือ ถ้าเห็นตั้งแต่สองข้อขึ้นไป ถึงเวลาแยกหน่อแล้ว