HarvestQuick

มือคนปลูกผัก ยางพืช หนาม และพริกแสบมือ ดูแลอย่างไรก่อนลามเป็นแผล

มือคนปลูกผัก ยางพืช หนาม และพริกแสบมือ ดูแลอย่างไรก่อนลามเป็นแผล
ที่มา: Wikimedia Commons

เด็ดพริกขี้หนูจากกระถางเสร็จ ล้างมือด้วยน้ำเปล่าลวกๆ แล้วเผลอยกนิ้วขึ้นขยี้ตา ไม่กี่วินาทีความร้อนก็แผ่ไปทั่วเปลือกตา น้ำตาไหลจนลืมตาไม่ขึ้น ส่วนปลายนิ้วเองก็ยังแสบระอุอยู่อีกนาน มือของคนปลูกผักต้องเจอเรื่องแบบนี้บ่อยกว่าที่คิด ทั้งสารเผ็ดในพริก ยางจากลำต้น ขนเล็กๆ บนใบ และหนามที่มองไม่เห็น แต่ละอย่างมีวิธีรับมือต่างกัน

แสบร้อนหลังเด็ดพริก

อาการ ปลายนิ้วร้อนวูบวาบ บางคนแดงเล็กน้อย อาการมักชัดขึ้นเมื่อมือโดนน้ำอุ่นหรือไปสัมผัสหน้า ตา จมูก

สาเหตุ สารที่ทำให้พริกเผ็ดติดอยู่บนผิวผลและก้าน โดยเฉพาะเมื่อผลแตกหรือเด็ดจนน้ำพริกซึมออกมา สารนี้ละลายในน้ำเปล่าได้ไม่ดี ล้างด้วยน้ำอย่างเดียวจึงยังเหลือติดมือ

วิธีแก้ ล้างมือด้วยสบู่หลายรอบ ถูซอกเล็บและปลายนิ้วนานกว่าปกติ ห้ามจับหน้าหรือคอนแทกต์เลนส์จนกว่าจะแน่ใจว่าล้างออกหมด ถ้าเข้าตาแล้ว ให้ล้างตาด้วยน้ำสะอาดปริมาณมาก ไม่ขยี้ คนที่ปลูกพริกหลายกระถางควรใส่ถุงมือยางบางตอนเก็บ ถ้ากระถางพริกที่บ้านยังไม่ค่อยติดเม็ดจนไม่ต้องเก็บบ่อย ดูสาเหตุได้ที่เรื่องพริกออกดอกเยอะแต่ร่วงหมดก่อนเป็นเม็ด

ผื่นคันจากยางหรือขนพืช

อาการ ผิวแดง คัน เป็นตุ่มเล็กๆ ตรงจุดที่สัมผัส บางคนเป็นทันที บางคนเป็นหลังทำสวนไปหลายชั่วโมง

สาเหตุ พืชหลายชนิดมียางหรือน้ำในลำต้นที่ระคายผิว ตัวอย่างที่คุ้นกันคือยางขาวจากมะละกอ ที่หลายคนแสบมือหลังปอกผลดิบหรือเด็ดใบ ส่วนพืชตระกูลแตงอย่างบวบและฟักทองมีขนแข็งเล็กๆ บนใบและเถา เวลาเลื้อยมือผ่านเพื่อหาผลจะทิ้งรอยแดงและอาการคันไว้ คนผิวบอบบางจะเป็นง่ายกว่า

วิธีแก้ ล้างบริเวณที่สัมผัสด้วยน้ำสะอาดและสบู่ทันที ไม่เกาจนผิวถลอก เพราะแผลเปิดจะติดเชื้อได้ เวลาทำงานกับต้นที่มียางหรือขนมาก ใส่เสื้อแขนยาวกับถุงมือผ้าที่เนื้อหนาพอ ถ้าตัดต้นที่มียางด้วยกรรไกรแทนการหักด้วยมือ ยางจะกระเด็นน้อยลง ดูอุปกรณ์ที่ควรมีได้ในชุดกรรไกรและมีดตัดแต่งต้นผักสำหรับมือใหม่

หนามตำและเสี้ยน

อาการ เจ็บแปลบเฉพาะจุด มองเห็นปลายหนามหรือจุดดำเล็กๆ ใต้ผิว บางครั้งไม่เห็นอะไรแต่กดแล้วเจ็บ

สาเหตุ หนามจากกิ่งมะนาว ต้นมะเขือบางชนิด ไม้ไผ่ที่ใช้ทำค้าง และเสี้ยนจากด้ามเครื่องมือหรือกระบะไม้ที่เริ่มผุ

วิธีแก้ ล้างมือและบริเวณแผลให้สะอาดก่อน ใช้แหนบที่ทำความสะอาดแล้วดึงออกตามแนวที่หนามเข้าไป ไม่บีบจนหนามหักคาผิว ดึงออกแล้วล้างแผลอีกรอบและปิดให้สะอาด ถ้าหนามเข้าลึกหรือดึงไม่ออก ไม่ควรแคะเองต่อ

การป้องกันมือคล้ายกับนักกีฬาที่ใช้อุปกรณ์รัดข้อมือและเทปที่พันรอบข้อนิ้วก่อนลงสนาม คือเตรียมก่อนเจ็บดีกว่าแก้ทีหลัง สำหรับคนทำสวน หมายถึงเลือกถุงมือให้ตรงงาน ถุงมือยางบางสำหรับเก็บพริก ถุงมือผ้าหนาสำหรับจับไม้ไผ่และต้นที่มีหนาม และดูแลด้ามเครื่องมือไม้ให้เรียบ งานที่มีฝุ่นมากอย่างผสมดินก็มีข้อควรระวังเพิ่ม อ่านต่อในการกันฝุ่นและบาดแผลระหว่างผสมดินกับกลับกองปุ๋ยหมัก

แผลหรือผื่นส่วนใหญ่ดีขึ้นเองเมื่อดูแลให้สะอาด แต่ถ้าแผลบวมแดงร้อนมากขึ้น มีหนอง มีไข้ ผื่นลามกว้างหรือหายใจลำบาก หรือถูกหนามและเครื่องมือที่เปื้อนดินตำลึก ควรไปพบแพทย์ และปรึกษาเรื่องวัคซีนป้องกันบาดทะยักด้วย